Mỹ hối thúc Trung Quốc can thiệp giúp mở cửa eo biển Hormuz, đàm phán Mỹ-Trung có thể bị hoãn

Theo Tổng thống Mỹ Donald Trump, chuyến thăm Trung Quốc dự kiến diễn ra vào cuối tháng này có thể phải hoãn lại. Nguyên nhân là do Mỹ đang gây áp lực lên Bắc Kinh để tham gia hỗ trợ khôi phục hoạt động tại eo biển Hormuz. Tình hình này tiếp tục làm gia tăng căng thẳng trong mối quan hệ vốn mong manh giữa hai nước.

Cụ thể, trong cuộc phỏng vấn với Financial Times ngày 15/03, Tổng thống Donald Trump cho biết ông kỳ vọng Trung Quốc sẽ góp phần giúp khai thông tuyến vận tải biển quan trọng này trước khi ông đến Bắc Kinh dự hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Tập Cận Bình, dự kiến diễn ra từ ngày 31/03 – 02/04.

Theo ông Trump, khoảng thời gian hai tuần trước cuộc gặp là “khoảng thời gian dài”, và phía Mỹ muốn có sự rõ ràng về vấn đề này trước khi sự kiện diễn ra. “Chúng tôi có thể hoãn lại”, ông Trump nói với Financial Times, nhưng không nêu thêm chi tiết về thời điểm.

Tuyên bố này được đưa ra trong bối cảnh Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent đang có cuộc gặp với Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại Paris nhằm thảo luận về công tác chuẩn bị cho hội nghị thượng đỉnh sắp tới. Phía Bắc Kinh hiện vẫn chưa xác nhận lịch trình cụ thể và thường chỉ công bố các chuyến thăm cấp cao như vậy khi thời điểm diễn ra đã cận kề.

Nếu diễn ra đúng dự kiến, đây sẽ là lần đầu tiên một ông chủ Nhà Trắng tới Trung Quốc sau gần một thập kỷ, kể từ năm 2017. Chuyến đi này đánh dấu bước tiến tiếp theo sau cuộc gặp tại Busan (Hàn Quốc) cách đây 5 tháng, nơi họ đạt được thỏa thuận đình chiến thương mại sau nhiều lần “ăn miếng trả miếng” về thuế quan.

Phát biểu trên chuyên cơ Không Lực Một ngày 15/03, Tổng thống Donald Trump cho biết Trung Quốc hiện phụ thuộc lớn vào nguồn dầu đi qua eo biển Hormuz, chiếm khoảng 90% lượng nhập khẩu. Theo ông, việc Bắc Kinh hợp tác nhằm khôi phục hoạt động tại tuyến vận tải quan trọng này cũng mang lại lợi ích trực tiếp cho chính họ. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng đồng thời kêu gọi nhiều quốc gia ở châu Âu và châu Á, bao gồm Trung Quốc, cùng tham gia hỗ trợ khai thông tuyến đường biển chiến lược này – nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu mỗi ngày.

Tuy nhiên, các số liệu cho thấy Trung Quốc có thể ít bị ảnh hưởng hơn so với nhận định của ông Trump. Trong 2 năm qua, Trung Quốc đã đẩy mạnh đa dạng hóa nguồn năng lượng và tăng dự trữ chiến lược, giúp giảm tác động nếu gián đoạn kéo dài.

Theo Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Quốc tế, lượng dầu được Trung Quốc nhập khẩu bằng đường biển qua eo Hormuz hiện chỉ chiếm chưa tới một nửa tổng lượng dầu nhập khẩu của nước này. Trong khi đó, theo ước tính của Nomura, nguồn dầu vận chuyển qua Hormuz chỉ đóng góp khoảng 6,6% vào tổng mức tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc.

Các hình ảnh vệ tinh do các công ty phân tích hàng hải thu thập cho thấy Iran vẫn tiếp tục xuất khẩu khối lượng lớn dầu thô sang Trung Quốc kể từ khi xung đột bùng phát vào cuối tháng trước.

Trong bối cảnh hội nghị thượng đỉnh quan trọng tại Bắc Kinh đang đến gần, cả hai bên dường như đang gia tăng sức ép lẫn nhau. Washington đã mở các cuộc điều tra thương mại nhằm vào nhiều quốc gia với cáo buộc dư thừa công suất và không giải quyết vấn đề lao động cưỡng bức.

Trong tuyên bố ngày 16/03, Bộ Thương mại Trung Quốc lên tiếng chỉ trích chính quyền Trump “một lần nữa lạm dụng quy trình điều tra theo Điều 301 để đặt luật trong nước lên trên các quy tắc quốc tế”, đồng thời gọi các cuộc điều tra này là “cực kỳ đơn phương, tùy tiện và mang tính phân biệt đối xử”.

Phía Bắc Kinh thông báo đã gửi công hàm phản đối chính thức tới Washington. “Chúng tôi kêu gọi phía Mỹ ngay lập tức sửa chữa các hành động sai lầm và tiến gần hơn tới Trung Quốc”, vị này cho biết, đồng thời kêu gọi đối thoại và giải pháp thông qua đàm phán.

Bộ Thương mại Trung Quốc cũng cho biết sẽ theo dõi chặt chẽ tiến triển của các cuộc điều tra và thực hiện các biện pháp cần thiết để bảo vệ lợi ích của Trung Quốc.